Fidye Yazılımı Bulaştı — İlk Yapılacaklar
İlk dakikalarda verilen kararlar, kaybın büyüklüğünü belirler. Panik yapmadan sırayla ilerleyin.
1. Bilgisayarı kapatmayın — ağdan ayırın
İlk refleks cihazı kapatmak oluyor ama doğrusu ağ kablosunu çekmek veya Wi-Fi'yi kapatmak. Bu, şifrelemenin ağdaki diğer bilgisayarlara ve sunucuya yayılmasını durdurur. Kapatmak ise bazı durumlarda bellekte tutulan bilgilerin kaybolmasına yol açar.
2. Diğer cihazları da ayırın
Aynı ağdaki sunucu, NAS ve paylaşılan klasörler de risk altındadır. Özellikle ağa bağlı yedekleme diski varsa hemen ayırın — fidye yazılımlarının çoğu eriştiği her şeyi şifreler, yedek dahil.
3. Yedeğin durumunu tespit edin
Kurtarma tamamen buna bağlıdır. Ağdan bağımsız (harici disk, bulut, ofis dışı kopya) bir yedeğiniz varsa durum yönetilebilir. Yalnızca ağa bağlı yedek varsa büyük ihtimalle o da şifrelenmiştir.
Yapılmaması gerekenler
- Fidye ödemeyin. Ödeme, dosyaların geri geleceğini garanti etmez; ödeyenlerin önemli bir kısmı ya hiç anahtar alamıyor ya da eksik dosya kurtarıyor. Ayrıca ödeyen kurumlar tekrar hedef alınıyor.
- Şifrelenmiş dosyaları silmeyin veya taşımayın.
- İnternetten indirilen "şifre çözücü" araçları rastgele denemeyin; bunların çoğu zararlı yazılımın kendisidir.
- Sistemi hemen formatlamayın — bulaşmanın nasıl girdiğini anlamadan kurulan temiz sistem aynı yoldan tekrar bulaşır.
Dosyalar geri gelir mi?
Dürüst cevap: çoğu durumda şifreleme çözülemez. Modern fidye yazılımları kırılamayan şifreleme kullanır. Kurtarma; sağlam yedekten geri dönmek, varsa gölge kopyalardan almak veya bazı eski/hatalı yazılım türleri için yayımlanmış ücretsiz çözücülerin denenmesiyle olur. Size aksini söyleyen bir yer varsa dikkatli olun.
Sonrası: aynı şeyin tekrarlanmaması
Bulaşmanın yolu bulunmadan sistem geri kurulmamalı. En sık üç giriş yolu: internete açık bırakılmış uzak masaüstü, e-posta ekiyle gelen dosya ve güncellenmemiş sunucu. Yedeğin en az bir kopyası da ağdan ayrık tutulmalı.
Yardım
Bu durumda hızlı hareket etmek önemli. Uzaktan bağlanıp durumu değerlendirebiliriz; ağın fiziksel olarak ayrılması gerekiyorsa İzmir ve ilçelerinde yerinde müdahale ediyoruz.
